Angst voor als het spannend wordt? Laat als ambtenaar de controle los.

De onzichtbare stuwende kracht in de overheidscontext

Dat wat ons drijft, is een ingenieus samenspel tussen ons karakter, onze vaardigheden, onze kijk op het leven in z’n algemeenheid en onze normen en waarden. Ook onze angsten zijn een (vaak onzichtbare) stuwende kracht in ons doen en laten. Binnen de publieke sector is de lat hoog gelegd. De maatschappij kijkt mee, de politiek eist verantwoording en de interne procedures zijn strikt. Hierdoor regeert vaak de angst om fouten te maken.

Vooral de angst voor andermans oordeel is bij velen van ons sterk aanwezig. Of het nu gaat om een beleidsmedewerker die ‘bang’ is voor het oordeel van de leidinggevende, of de manager die vreest voor het oordeel van de directeur of de wethouder. De gedachte ‘als ik maar geen fouten maak’ leidt direct tot een ongezonde zoektocht naar houvast. Dit houvast zoeken we in wat voorspelbaar, begrijpelijk en grijpbaar is. Negen van de tien keer uit zich dit in micromanagement of dichtgetimmerde nota's.

Waarom angst voor controle zorgt (en wat het kost)

Wanneer het spannend wordt, willen we de werkelijkheid vangen in dashboards, extra overleggen en protocollen. Dit is menselijk, maar binnen een complexe overheidsorganisatie ook riskant. Dat die behoefte aan grip en controle vaak ten koste gaat van de ont-wikkeling (oftewel het minder ingewikkeld maken) van de ander en/of onszelf én afleidt van hetgeen er daadwerkelijk aan de hand is, is een eerste bewustwording die belangrijk is voor jouw pad naar meer positieve invloed.

Controle verstikt de professionaliteit van je collega's. Als alles vooraf is vastgelegd, verdwijnt de ruimte voor innovatie en flexibiliteit. Terwijl de samenleving juist vraagt om een wendbare overheid. Bovendien lost controle de onderliggende angst niet op; het maskeert deze slechts tijdelijk.

Hoe ga je om met angst als het spannend wordt?

Wat moet je doen als de spanning stijgt en de controle reflex opspeelt? Het antwoord ligt in het verschuiven van controle naar verbinding en vertrouwen.

1. Erken de angst: Zie onder ogen dat de drang naar regels voortkomt uit de angst voor een negatief oordeel of politieke schade.

2. Bespreek het risico: Maak de spanning bespreekbaar in het (management)team in plaats van het te vangen in extra procedures.

3. Vergroot de psychologische veiligheid: Geef professionals de ruimte om fouten te maken en ervan te leren.

Door de focus te verleggen van 'fouten voorkomen' naar 'samen leren', ontstaat er ruimte voor echte impact. Loslaten betekent hierin niet dat je de boel laat lopen, maar dat je stuurt op de bedoeling in plaats van de regels.

Loop jij binnen je afdeling aan tegen de grenzen van de controlecultuur? Laten we samen onderzoeken hoe je angst ombuigt naar positieve invloed. Meld je aan voor een persoonlijke kennismaking en zet de eerste stap naar leiderschap vanuit jouw essentie.